Ἀναζητῶντας τὸ ζεστὸ χέρι τοῦ Θεοῦ
Τὸ μυστικὸ γιὰ τὴ θεραπεία τῶν πληγῶν τοῦ αἰῶνα μας, μᾶς λέει αὐτὸς ὁ διάσημος Ρῶσος συγγραφέας, δὲν βρίσκεται στὰ πολιτικὰ συστήματα καὶ τὶς ὑλικὲς σκοπιμότητες, ἀλλὰ στὴν κλίση τῆς ψυχῆς κάθε ἀνθρώπου γιὰ τὸ καλὸ ἢ τὸ κακό. Βρίσκεται στὴν ἀνάκτηση τῆς χαμένης μας πίστης
ΤΟΥ ΑΛΕΞΑΝΤΡ ΣΟΛΖΕΝΙΤΣΥΝ
Ἐπιλογὲς ἀπὸ τὸ Reader’s Digest, Ἀπρίλιος 1986, σσ. 37-39.
Ὅταν πρωτοπῆγα στὸ σχολεῖο στὴν πόλη Ροστὸβ στὸν ποταμὸ Ντόν - καὶ θυμᾶμαι ὅτι στὸ δρόμο μου περνοῦσα ἕνα ἀστραφτερό σῆμα τῆς Ἕνωσης τῶν Ἀθεϊστῶν Ἀγωνιστῶν - οἱ συμμαθητές μου μὲ κοροΐδευαν, μὲ τὴν παρότρυνση τῶν μελῶν τῆς Κομσομόλ, ἐπειδὴ συνόδευα τὴ μητέρα μου στὴν τελευταία ἐκκλησία ποὺ ἀπόμενε στὴν πόλη, καὶ μοῦ ἅρπαξαν τὸν σταυρὸ ποὺ φοροῦσα στὸν λαιμό μου. Ἀργότερα, θυμᾶμαι τὴν ἐξήγηση ποὺ ἔδιναν μερικοὶ γέροι γιὰ τὶς μεγάλες συμφορὲς ποὺ εἶχαν πέσει στὴν Ρωσία: «Οἱ ἄνθρωποι ἐγκατέλειψαν τὸν Θεό· γι’ αὐτὸ συνέβησαν ὅλα αὐτά» .
Ἀπὸ τότε πέρασα 50 ὁλόκληρα χρόνια μελετῶντας τὴν ἱστορία τῆς Ρωσικῆς Ἐπανάστασης. Ἔχω διαβάσει ἑκατοντάδες βιβλία, ἔχω συγκεντρώσει ἑκατοντάδες προσωπικὲς μαρτυρίες, κι ἔχω συνεισφέρει μὲ ὀκτὼ δικά μου βιβλία στὴν προσπάθεια νὰ ξεκαθαριστοῦν τὰ χαλάσματα ποὺ ἄφησε πίσω της ἡ μεγάλη αὐτὴ ἐξέγερση. Ἀλλὰ ἂν μοῦ ζητοῦσε κάποιος νὰ διατυπώσω ὅσο πιὸ ἐπιγραμματικὰ γίνεται τὴ βασικὴ αἰτία τῆς καταστροφικῆς αὐτῆς ἐπανάστασης, ποὺ ἐξολόθρευσε 60 περίπου ἑκατομμύρια συμπατριωτῶν μου, δὲν θὰ ἔβρισκα φράση πιὸ ταιριαστὴ ἀπὸ ἐκείνη: «Οἱ ἄνθρωποι ἐγκατέλειψαν τὸν Θεό· γι’ αὐτὸ συνέβησαν ὅλα αὐτά». Ὁ ξεπεσμὸς τῆς ἀνθρώπινης συνείδησης, ποὺ στερήθηκε τὴ θεία της διάσταση, εἶναι ἕνας ἀπὸ τοὺς ἀποφασιστικοὺς παράγοντες ὅλων τῶν μεγάλων ἐγκλημάτων αὐτοῦ τοῦ αἰῶνα.
Ὁ Ντοστογιέφσκυ μᾶς εἶχε προειδοποιήσει ὅτι μεγάλα γεγονότα μπορεῖ νὰ ἔρθουν ξαφνικὰ καὶ νὰ μᾶς βροῦν πνευματικὰ ἀπαράσκευους. Καὶ αὐτὸ ἀκριβῶς συνέβη. Ὁ 20ὸς αἰώνας παρασύρεται στὴ δίνη τοῦ ἀθεϊσμοῦ καὶ τῆς αὐτοκαταστροφῆς. Καὶ αὐτὴ ἡ βουτιὰ στὴν ἄβυσσο ἔχει πλευρὲς ποὺ δὲν ἐξαρτῶνται οὔτε ἀπὸ κάποιο συγκεκριμένο πολιτικὸ σύστημα, οὔτε ἀπὸ τὸ ἐπίπεδο οἰκονομικῆς καὶ πολιτιστικῆς ἀνάπτυξης, οὔτε ἀπὸ ἐθνικὲς ἰδιομορφίες.
Ὁ Ντοστογιέφσκυ, καὶ πάλι, ἔλεγε, ἀναφερόμενος στὴν Γαλλικὴ Ἐπανάσταση καὶ τὸ ἄσβηστο μῖσος ποὺ ἐξέθρεψε κατὰ τῆς Ἐκκλησίας, ὅτι «ἡ ἐπανάσταση πρέπει κατ’ ἀνάγκη νὰ ἀρχίσει μὲ τὸν ἀθεϊσμό». Καὶ εἶναι ἀπόλυτα σωστό. Ἀλλὰ ὁ κόσμος δὲν γνώρισε ποτὲ πρὶν ἀθεϊσμὸ τόσο ὀργανωμένο, στρατιωτικοποιημένο καὶ ἐπίμονα κακόβουλο, ὅσο αὐτὸν ποὺ εἰσήγαγε ὁ Μαρξισμός. Στὸ φιλοσοφικὸ σύστημα τοῦ Μὰρξ καὶ τοῦ Λένιν, καὶ στὴ ρίζα τῆς ὅλης ψυχολογίας τους, τὸ μῖσος γιὰ τὸν Θεὸ εἶναι ἡ βασικὴ κινητήρια δύναμη καὶ ὁ μαχητικός ἀθεϊσμὸς εἶναι ἀγκωνάρι τῆς θεωρίας τους. Γιὰ νὰ ἐπιτύχει τοὺς διαβολικούς του στόχους, ὁ κομμουνισμὸς πρέπει νὰ ἐλέγχει ἕναν πληθυσμὸ ἀπογυμνωμένο ἀπὸ τὸ θρησκευτικὸ συναίσθημα. Τὸ δίχτυ της συνωμοσίας γύρω ἀπὸ τὴν ἀπόπειρα δολοφονίας τοῦ Πάπα Ἰωάννη Παύλου, τὸ 1981, ἀποδεικνύει πόσο ζωηρὰ ἐπιθυμεῖ ὁ κόσμος τοῦ ἀθεϊσμοῦ νὰ ἐξολοθρεύσει τὴ θρησκεία, πόσο τοῦ κάθεται στὸν λαιμὸ ἡ θρησκεία.
Καὶ ὅμως, στὴν Ρωσσία, ὅπου ἐκκλησίες ἰσοπεδώθηκαν, ὅπου ὁ ἀθεϊσμὸς ἀφηνιάζει νικηφόρος καὶ ἀνεξέλεγκτος ἐπὶ δύο τρίτα τοῦ αἰῶνα, ὅπου ὁ κλῆρος ὑπέστη τὶς ἔσχατες ταπεινώσεις, ὅπου ἀκόμη καὶ σήμερα στέλνονται ἄνθρωποι σὲ στρατόπεδα ἐργασίας ἐξ αἰτίας τῆς πίστης τους καὶ ὅπου, μέσα στὰ στρατόπεδα αὐτά, ὅσοι συγκεντρώνονται τὸ Πάσχα γιὰ νὰ προσευχηθοῦν, κλείνονται στὴν ἀπομόνωση - ἡ Χριστιανικὴ παράδοση μένει ζωντανή. Ὑπάρχουν ἀκόμη πολλὰ ἑκατομμύρια πιστῶν ποὺ διατηροῦν μιὰ βαθιὰ καὶ ἄγρυπνη ἐπικοινωνία μὲ τὸν Θεό.
Καὶ ἐδῶ ἀκριβῶς βλέπουμε τὴν αὐγὴ τῆς ἐλπίδας νὰ χαράζει: γιατί ὅσο καὶ νὰ λυσσομανᾶ πανίσχυρος ὁ κομμουνισμὸς μὲ τὰνκς καὶ πυραύλους, ὅσο καὶ νὰ σημειώνει νῖκες στὴν κατάκτηση τοῦ πλανήτη, εἶναι καταδικασμένος νὰ μὴν κατορθώσει ποτὲ νὰ νικήσει τὸν Χριστιανισμό.
Ἡ Δύση δὲν δοκίμασε ἀκόμη τὴν εἰσβολὴ τοῦ κομμουνισμοῦ. Ἡ θρησκεία ἐδῶ διατηρεῖ τὴν ἐλευθερία της. Ἀλλὰ καὶ στὴν Δύση, ἡ θρησκευτικὴ συνείδηση «στεγνώνει». Αὐτὴ ἡ βαθμιαία ὑπονόμευση τῆς δύναμής της ἀπὸ τὰ μέσα, εἶναι πιὸ ἐπικίνδυνη ἀπὸ ὁποιαδήποτε ἐπίθεση κατὰ τῆς θρησκείας ἀπὸ τὰ ἔξω.
Ἀδιόρατα, μετὰ ἀπὸ δεκαετίες σταδιακῆς διάβρωσης, οἱ ἄνθρωποι στὴν Δύση ἔπαψαν νὰ βλέπουν τὸ νόημα τῆς ζωῆς τους ὡς κάτι ὑψηλότερο καὶ εὐγενέστερο ἀπὸ τὸ «κυνήγι τῆς εὐτυχίας». Οἱ ἔννοιες τοῦ καλοῦ καὶ τοῦ κακοῦ ἔχουν ἐξευτελιστεῖ, ἔχουν χαθεῖ ἀπὸ τὴν καθημερινὴ ζωή. Ἔχουν ἀντικατασταθεῖ ἀπὸ πολιτικὲς καὶ ταξικὲς σκοπιμότητες μὲ βραχυπρόθεσμη ἀξία. Ἔχουμε καταλήξει νὰ ντρέπεται πιὰ κανεὶς νὰ ἀναφερθεῖ σὲ αἰώνιες ἀξίες, νὰ ντρέπεται νὰ ὑποστηρίξει ὅτι τὸ κακὸ φωλιάζει πρῶτα στὶς καρδιὲς τοῦ κάθε ἀνθρώπου χωριστά, πρὶν κατακυριεύσει ἕνα ὁλόκληρο πολιτικὸ σύστημα. Οἱ κοινωνίες τῆς Δύσης χάνουν ὅλο καὶ περισσότερο τὴ θρησκευτική τους οὐσία, καθὼς παραδίνουν ἀπερίσκεπτα τὶς νεώτερες γενιές τους στὸν ἀθεϊσμό.
Ἄθεοι διδάσκαλοι μεγαλώνουν στὴν Δύση μιὰ γενιὰ διαποτισμένη μὲ τὸ μῖσος κατὰ τῆς ἴδιας τους τῆς κοινωνίας. Καὶ γίνεται πιὰ χαρακτηριστικὸ τοῦ σημερινοῦ ἐλεύθερου κόσμου αὐτὴ ἡ πρόθυμη πυροδότηση τοῦ μίσους. Πράγματι, ὅσο εὐρύτερη εἶναι ἡ σφαῖρα τῶν προσωπικῶν ἐλευθεριῶν, ὅσο ὑψηλότερο τὸ ἐπίπεδο τῆς εὐημερίας ἢ καὶ τῆς ἀφθονίας - τόσο πιὸ σφοδρὸ γίνεται, κατὰ παράδοξο τρόπο, αὐτὸ τὸ τυφλὸ μῖσος. Ἔτσι, ἡ Δύση σήμερα ἀποδεικνύει ὅτι ἡ σωτηρία τοῦ ἀνθρώπου δὲν βρίσκεται οὔτε στὴν ἀφθονία τῶν ὑλικῶν ἀγαθῶν οὔτε στὴν ἐπιδίωξη τοῦ χρηματικοῦ κέρδους.
Μὲ τὰ μεγάλα οἰκουμενικὰ γεγονότα νὰ ὑψώνονται βουνὰ γύρω μας, φαίνεται ἴσως ἄτοπο νὰ θυμίζει κανεὶς ὅτι τὸ πρώτιστο γιὰ τὴν ἴδια μας τὴν ὕπαρξη ἢ ἀνυπαρξία εἶναι αὐτὸ ποὺ βρίσκεται στὴν ψυχὴ τοῦ κάθε ἀνθρώπου, ἡ κλίση τῆς κάθε ἀνθρώπινης ψυχῆς πρὸς τὸ καλὸ ἢ τὸ κακό. Καὶ ὅμως, αὐτὸ εἶναι τὸ πιὸ «σίγουρο» κλειδὶ ποὺ διαθέτουμε. Οἱ κοινωνικὲς θεωρίες, ποὺ τόσα μᾶς ὑποσχέθηκαν, δὲν ἔχουν νὰ ἐπιδείξουν παρὰ τὴ χρεωκοπία τους, ἀφήνοντάς μας σ’ ἕνα ἀδιέξοδο.
Ὅλες οἱ προσπάθειες νὰ βροῦμε διέξοδο ἀπὸ τὶς σημερινὲς συμφορὲς τῆς ἀνθρωπότητας θὰ εἶναι μάταιες, ὅσο δὲν ἀναπροσανατολίζουμε τὴ συνείδησή μας, μὲ μετάνοια, πρὸς τὸν Δημιουργὸ τοῦ Κόσμου. Τὸ νόημα τῆς ζωῆς δὲν συνίσταται στὴν ἐπιδίωξη τῆς ὑλικῆς ἐπιτυχίας, ἀλλὰ στὴν ἀναζήτηση τῆς πνευματικῆς καταξίωσης καὶ ἀνάπτυξης. Ὁλόκληρη ἡ ὕπαρξή μας πάνω στὴν Γῆ δὲν εἶναι παρὰ μιὰ παροδική, μεταβατικὴ φάση πρὸς κάτι ὑψηλότερο. Ἕνα σκαλὶ τῆς σκάλας. Μόνοι τους οἱ ὑλικοὶ νόμοι δὲν μποροῦν νὰ ἐξηγήσουν τὴ ζωή, οὔτε νὰ τῆς δώσουν νόημα καὶ κατεύθυνση.
Ἀπέναντι στὶς φροῦδες ἐλπίδες τῶν δύο περασμένων αἰώνων δὲν ἔχουμε νὰ ἀντιτάξουμε παρὰ μόνο τοῦτο: μιὰ ἀποφασισμένη ἀναζήτηση γιὰ νὰ ἀγγίξουμε καὶ πάλι τὸ ζεστὸ χέρι τοῦ Θεοῦ, τὸ ὁποῖο τόσο ἀπερίσκεπτα καὶ ἐγωιστικὰ ἀπαρνηθήκαμε. Μόνον ἔτσι μποροῦμε νὰ ἀνοίξουμε τὰ μάτια μας καὶ νὰ ἀντικρύσουμε τὰ λάθη αὐτοῦ τοῦ δυστυχισμένου 20ου αἰῶνα, καὶ νὰ ὁδηγήσουμε τὰ χέρια μας σωστά, ὥστε νὰ τὰ διορθώσουμε.
Ὁ κόσμος μας παρασύρεται σ’ ἕναν ἀνεμοστρόβιλο. Ἀλλὰ μόνο στὶς ὧρες τέτοιων δοκιμασιῶν ἐκδηλώνονται καὶ τὰ ὑψηλότερα χαρίσματα τοῦ ἀνθρώπινου πνεύματος.
